Trong bối cảnh tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp phải thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị số 16/CT-TTg và 15/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Viện kiểm sát nhân dân huyện Cai Lậy đã thực hiện tốt mục tiêu kép “vừa phòng, chống dịch Covid-19, vừa thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Ngành” với tinh thần chủ động, đoàn kết, sáng tạo từ việc Đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, xử lý tình huống bằng những giải pháp trọng tâm như sau:
* Có cách nhìn mới hơn trong công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành (CTQLCĐĐH), kiểm tra, xử lý tình huống đối với Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện.
* Phân biệt rõ ràng giữa hoạt động chấp hành và điều hành của cơ quan hành chính đơn thuần và quản lý chỉ đạo điều hành trong ngành kiểm sát theo thẩm quyền tố tụng của cơ qun tư pháp.
– Quản lý chỉ đạo điều hành của cơ quan hành chính đơn thuần theo nghĩa hẹp là quản lý hành chính nhà nước là hình thức hoạt động của nhà nước thuộc lĩnh vực chấp hành và điều hành được thực thi chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước nhằm đảm bảo chấp hành các quy định của cơ quan quyền lực nhà nước.
– Quản lý, chỉ đạo, điều hành đối với VKSND cấp huyện là quá trình tác động của người đứng đầu từ việc xây dựng, tổ chức thực hiện, kiểm tra, xử lý tình huống, trên định hướng của trí tuệ tập thể theo kế hoạch, thực hiện chức năng nhiệm vụ của ngành theo thẩm quyền tố tụng của luật tổ chức VKSND, các Luật tố tụng khác đúng quy định của pháp luật và yêu cầu nhiệm vụ chính trị của cấp ủy địa phương.
– Đối tượng để Viện trưởng huyện tác động: gồm có: Các Phó viện trưởng; các Trưởng bộ phận; các kiểm sát viên; công chức và người lao động khác.
Thứ nhất, Xây dựng kế hoạch hàng năm, kế hoạch tuần, tháng, quý và lựa chọn kế hoạch trọng tâm, đột phá để tạo ra bước nhảy.
Trên cơ sở chỉ thị của VKSND tối cao, kế hoạch công tác, kế hoạch thi đua của VKSND tỉnh, các kế hoạch của phòng nghiệp vụ, Nghị quyết của huyện ủy. VKSND huyện xây dựng kế hoạch năm và lựa chọn những yêu cầu trong tâm, đột phá, đề ra những giải pháp tối ưu để tổ chức, thực hiện, có ấn định thời gian hoàn thành, phấn đấu theo tuần, tháng, quý, nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của ngành và yêu cầu của cấp ủy địa phương.
Thực hiện chức năng Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp cần hiểu rỏ và điều hành theo tính chất đặc thù riêng biệt của ngành kiểm sát đúng thẩm quyền tố tụng của cơ quan tư pháp.
Trong thực hành quyền công tố phải gắn công tố với hoạt động điều tra và kiểm sát điều tra ngay từ lúc khám nghiệm hiện trường nếu phát hiện có dấu hiệu tội phạm, hay từ khi thụ lý tin báo tố giác tội phạm thì hoạt động kiểm sát cũng như sự có mặt tham gia của Kiểm sát viên đã đồng hành cùng cơ quan điều tra để thực thi chức năng, nhiệm vụ của mình là điều bắt buột theo pháp luật về tố tụng, để tính chất hợp pháp của vụ án và tính hợp pháp trong thu thập chứng cứ được liên tục từ đầu đến lúc khởi tố hay không khởi tố, phê chuẩn hay không phê các lệnh và những quyết định khác của CQĐT và giai đoạn truy tố, xét xử , thi hành án hình sự xem như đã gắn trách nhiệm của Viện kiểm sát ngay từ lúc đầu mà bất kể là ban ngày hay ban đêm, dù địa phương đó đang có dịch, nguy cơ lây nhiễm cao, nhưng Kiểm sát vẫn phải lao vào, đồng hành, thực thi nhiệm vụ.
Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp tại các cơ quan Tòa án, Thi hành án dân sự, tạm giữ, tạm giam, thi hành án hình sự… với tính chất công việc mà pháp luật quy định phải có thời hạn, thời hiệu mà Viện kiểm sát không được phép quên hay thiếu trách nhiệm. Từ việc kiểm sát quản lý thời hạn thụ lý, thời hạn giải quyết tin báo đến thời hạn điều tra, thời hạn giữ, tạm giam, thi hành án hình sự;dân sự, thời hạn thụ lý, giải quyết vụ, việc các loại án, dân sự, hành chính, kinh doanh, thương mại, các việc khác… thời hạn kháng nghị các bản án, thời hạn giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp, thời hiệu truy tố, thời hiệu khởi kiện đối với các vụ, việc theo các luật tố tụng quy định, không được để oan, sai, bỏ lọt tội phạm, không được làm trái, làm trễ, làm lệch, quá hạn dẫn đến vi phạm tố tụng, hoặc ban hành các quyết định nghiệp vụ trái pháp luật, thiếu trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ thì tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử lý theo quy định số:102-QĐ/TW ngày 15/11/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về xử lý kỷ luật Đảng viên, và nghiêm trọng hơn sẽ bị xử lý theo quy định của Bộ luật hình sự 2015 tại chương XXIV nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp.
Thứ hai, công tác tổ chức, phân công nhiệm vụ:
Việc sắp xếp, bố trí phân công nhiệm vụ thích ứng theo sở trường và sức mạnh tiềm năng của mỗi cá nhân, không chỉ trong khả năng chuyên môn mà luôn chú ý đến đặc điểm quan trọng trong đời sống xã hội. Những cán bộ có năng lực nhanh, nhạy, sáng tạo cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng phát triển, đề nghị quy hoạch chức danh quản lý, khơi dậy, động viên, khích lệ để họ cố gắng phấn đấu hết sức mình cho đơn vị, cho Ngành và cho Đảng.
Thứ ba, nâng cao kỹ năng kiểm tra, đánh giá nghiệp vụ:
Công tác kiểm tra, đánh giá nghiệp vụ là hoạt động thường xuyên. Kết quả kiểm tra là cơ sở để đưa ra những đánh giá về hiệu quả thực tế các hoạt động, từ đó rút ra những kết luận, định hướng điều chỉnh, nhằm phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế, thiếu sót để hoàn thành kế hoạch đúng tiến độ với chất lượng hiệu quả cao.
Kiểm tra tiến độ thực hiện công việc là trách nhiệm của người đứng đầu, Phó viện trưởng và các Trưởng bộ phận cũng phải thường xuyên kiểm tra rà soát các chỉ tiêu đạt thấp, phát hiện được những vấn đề chưa sáng tỏ, có mâu thuẫn, những nghi vấn chưa được luận giải, hay có những quan điểm trái ngược giữa Kiểm sát viên và cấp Phó thì phải báo cáo kịp thời cho Viện trưởng để quyết định điều chỉnh, xử lý tình huống cho đúng và thích hợp.
Thứ tư, xử lý tình huống trong thực hiện chức năng nhiệm vụ:
Đây là điều khó khăn, phức tạp, không theo khuôn mẫu, không có trường hợp nào giống trường hợp nào. Xử lý tình huống trong tư pháp là khả năng tiếp thu, nhận thức và tích lũy kinh nghiệm, để phát hiện, phán đoán, phân tích và đánh giá một cách khách quan, toàn diện những vấn đề về người, sự vật, hiện tượng trong từng lĩnh vực tư pháp. Khi đang trong tình huống, hoàn cảnh cụ thể lãnh đạo và kiểm sát viên phải bình tĩnh, thận trọng, biết cách nhận biết và thấu hiểu toàn diện, quyết định lựa chọn đưa ra được các phương án, hướng giải quyết bằng các thao tác, biện pháp nghiệp vụ, và quyết định từng tình huống sao cho nhanh, kịp thời,chính xác, hiệu quả đúng quy định của pháp luật.
Có rất nhiều tình huống đã gặp và phải đối mặt ở những cấp độ như: Tình huống chưa có tiền lệ, mơ hồ, thiếu thông tin, chưa có hướng dẫn, đặc biệt khó khăn và xuất hiện thường xuyên trong ngành kiểm sát là: Có tội hay không có tội, Phê chuẩn bắt, khám xét hay không phê chuẩn, phê chuẩn hay không phê khởi tố bị can, quyết định hủy hay yêu cầu điều tra thêm, kiến nghị, kháng nghị phúc thẩm hay không…căn cứ để bảo vệ cáo trạng, bảo vệ kiến nghị, kháng nghị là gì, đủ sức, đủ lực, đủ đô, đủ luận cứ một cách khách quan, toàn diện hay không? Viện trưởng huyện cùng với các chức danh tư pháp phải tự lý giải, tự phản biện, tự quyết định. Không cho phép mình sai lầm, Vì mọi sai lầm nghiêm trọng đều dẫn đến ảnh hưởng uy tín của Ngành, của Đảng và niềm tin của nhân dân.
Thứ năm, khai thác và sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý và kiểm tra và Công tác tài chính, kế toán:
– Công nghệ thông tin mở ra nhiều lợi thế trong thực thi nhiệm vụ. Toàn thể đơn vị phải biếtsử dụng thành thạo máy vi tính trên cổng thông tin điện tử nội bộ của Ngành, và sự cập nhật, lưu giữ văn bản, tích lũy thông tin trên máy vi tín phải khoa học có hệ thống, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và tiết kiệm chi phí văn phòng phẩm một cách hiệu quả.
– Việc chấp hành dự toán, điều hành thu, chi sao cho đúng, đủ, hiệu quả, ưu tiên cho hoạt động nghiệp vụ. Nâng cao chất lượng hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản công. Tạo sự công khai, minh bạch trong quản lý, tiết kiệm chi, tránh lãng phí, gắn kết quả hoạt động với lợi ích cụ thể của từng cá nhân tạo được niềm vui hài hòa trong thu nhập tăng thêm của cán bộ công chức và người lao động, tạo được sự khuyến khích, động viên được toàn thể cán bộ, Kiểm sát viên và người lao động, tăng tần suất giải quyết công việc, phát huy sáng kiến, tăng hiệu quả hoạt động cho đơn vị
Thứ sáu, công tác đào tạo tại chổ và hướng dẫn kỹ năng đọc Cáo trạng và trình bày luận tội, phát biểu tại phiên tòa:
* Đào tạo tại chổ:
– Phải tích lũy đầy đủ các chuyên đề, hướng dẫn nghiệp vụ, thông báo rút kinh nghiệm từ nhiều nguồn từng lĩnh vực và tích lũy những thiếu sót, hạn chế của cơ quan tư pháp cùng cấp và của đơn vị mình một cách có hệ thống, để đào tạo tại chổ, hướng dẫn và rèn luyện các kỹ năng cho cán bộ, kiểm sát viên như:
– Kỷ năng nghiên cứu, phản biện: phương pháp nghiên cứu hồ sơ, nhận diện vi phạm, thao tác kiểm tra; cảm nhận và lĩnh hội các thuộc tính của chứng cứ để trong đánh giá kiểm tra chứng cứ, sử dụng chứng cứ , kịp thời phát hiện ra mâu thuẩn chưa được luận giải, phán đoán và dự kiến các vấn đề có khả năng xảy ra, đặc ra những tình huống giả định để rèn cách lập luận ,chứng minh, đối đáp, để hình thành tư duy phản biện, phương pháp chứng minh khách quan, toàn diện, đầy đủ thuyết phục. Đây là một trong những giải pháp căn cơ để hình thành lá chắn trong phòng chống oan, sai, chống bỏ lọt tội phạm thông qua hoạt động điều hành từ Tổ nghiên cứu, phản biện.
– Kỹ năng đọc Cáo trạng và trình bày luận tội, phát biểu tại phiên tòa:
Công bố hay đọc cáo trạng và trình bày luận tội là hai việc khác nhau.
Đọc cáo trạng là phát thành lời những điều đã được viết ra theo đúng từng chữ và trình tự vì bản Cáo trạng là văn bản pháp lý, thể hiện tính quyền lực nhà nước mà Quốc hội trao quyền cho Viện kiểm sát truy tố bị cáo trước Tòa với tính chất là một giai đoạn độc lập của hoạt động tố tụng hình sự trong giai đoạn truy tố. Nội dung của cáo trạng vừa là kết quả của kiểm sát điều tra toàn bộ hoạt động cùng các quyết định tố tụng mà Cơ quan điều tra có thẩm quyền đã tiến hành, không ngững phải đảm bảo tính hợp pháp, tính có căn cứ mà còn bảo đảm được tính chính xác, khách quan, toàn diện; đúng người, đúng tội và đúng pháp luật, không làm oan người vô tội và bỏ lọt tội phạm; góp phần tăng cường bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích hợp pháp kể cả của bị can cũng như những người có liên quan trong vụ án.
Bản cáo trạng phải đọc nguyên văn, quy tắc phát âm phải chuẩn, âm vọng phải mạch lạc, rõ ràng, hùng hồn, đảm bảo được các kỷ năng ngắt câu, kỷ năng gom từ và không sai từ… vừa đọc vừa có thể quan sát thái độ bị cáo và những người bên dưới tham dự phiên tòa.
Trình bày luận tội và phát biểu tại phiên tòa là kiểm sát viên vừa có thể nhìn đọc, vừa phát ra bằng lời nói , phân tích, nhận xét đánh giá, luận giải phản biện một cách rõ ràng và đầy đủ cho hội đồng xét xử, bị cáo, những người tham dự phiên tòa và công chúng đang theo dõi qua màn hình trực tuyến hay phát lại qua các kênh truyền hình...và cũng là giai đoạn mở đầu cho việc tranh luận giữa Kiểm sát viên với bị cáo; Kiểm sát viên với người bào chữa, với bị hại, với nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và những người tham gia tố tụng khác về toàn bộ nội dung vụ án mà Viện kiểm sát đã truy tố ra trước Tòa án bằng Bản Cáo trạng đã được công bố công khai tại phiên tòa sau khi kết thúc phần xét hỏi.
Vì vậy phải rèn luyện cho cán bộ, kiểm sát viện vừa có kỷ năng đọc, và kỷ năng trình bày, điều khiển âm giọng đạt sức hùng hồn, truyền cảm, biểu cảm, chuẩn xác của từng bố cục và nội dung khác nhau, không nói ngọng, nói lắp và phải thực thực hiện đúng theo hướng dẫn của ngành và những điểm cơ bản của điều 321 Bộ luật TTHS. Nếu chỉ chú tâm trong việc đọc luận tội và đọc bài phát biểu tại các phiện tòa mà không luyện được cách nói và trình bày thì sẽ bị hạn chế trong đối đáp, phản biện, xử lý tình huống nhanh đang phải đối mặt.
Thứ bảy,Chú trọng và quan tâm đời sống, sinh hoạt tâm tư tình cảm của đồng nghiệp tại cơ quan và nơi cư trú:
Đây là điều cần đặc biệt quan tâm, lưu ýcả ngoài xã hội và nơi đảng viên cư trú, kịp thời chung tay giúp đỡ những trường hợp khó khăn, thấu hiểu tâm lý, diễn biến tư tưởng của cán bộ, công chức và người lao động, những tâm tư khúc mắc, những biểu hiện suy thoái về đạo đức, chinh trị, mất đoàn kết nội bộ hoặc cán bộ có nhiều mối quan hệ xã hội phức tạp phải được điều chỉnh ngay. Kịp thời động viên, chia sẻ để khơi dậy và thấp lên ngọn lửa của niềm tin, lòng nhiệt quyết, tận tụy, ấm áp, nghĩa tình, duy trì phát triển bền vững truyền thống đoàn kết, đồng tâm hiệp lực.
Thứ tám, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ứng xử và xây dựng mối quan hệ phối hợp tốt các cơ quan tư pháp, các phòng nghiệp vụ cấp trên và chính quyền địa phương, tham mưu tốt Thường trực Huyện ủy trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm: Người đứng đầu cùng với các phó Viện trưởng, các kiểm sát viên và cán bộ luôn chú trọng rèn luyện trong giao tiếp, trong văn hóa ứng xử bao gồm cả lời nói, lời phát biểu, trả lời chất vấn tại các kỳ họp, những cử chỉ hành động trong công sở hay tại các phiên tòa, trong chiến thuật hỏi cung, trong thẩm vấn khi thực hành quyền công tố. Nếu rèn luyện và điều chỉnh cho tốt là vun đắp, xây dựng cho bản thân những kỹ năng hết sức căn bản và cần thiết, là nền tảng có ý nghĩa rất quan trọng, phát triển hàng loạt các kỹ năng khác trong ngoại giao, để xây dựng mối quan hệ phối hợp: trên, dưới, ngang, dọc nhằm tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo ủng hộ của Ngành cấp trên của Cấp ủy, chính quyền địa phương, đồng thời duy trì tốt mối quan hệ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tư pháp, cơ quan hữu quan trên địa bàn huyện một cách bền chặt. Và hướng đến mục tiêu xây dựng nếp sống văn minh, cơ quan Văn hóa.
Trên đây là góc nhìn về công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, xử lý tình huống trong ngành kiểm sát theo thẩm quyền tố tụng đối với cấp huyện. Tuy nhiên đây chỉ là ý kiến của cá nhân nêu ra để các bạn đọc cùng tham gia, bổ sung nhằm ngày càng hoàn thiện hơn trong thực tiễn.
Huỳnh Văn Hiếu
